مهندسی کشاورزی-زراعت و اصلاح نباتات

مطالب - موضوعات - مقالات و ... در مورد کشاورزی و زمینه های مرتبط با آن

زراعت جو ديم:

زراعت جو ديم

تعريف زراعت ديم :

كشت محصولات كشاورزي بدون آبياري و با استفاده از نزولات آسماني ( باران و برف ) را ديم كاري مي‌گويند.

سطح زيركشت جو در استان به شرح زير است :

1. جو آبي در حدود 10000 هكتار است كه شامل ارقام جو ماكويي ، والفجر ، زرجو و ارقام محلي ميباشد.

2. جو ديم در حدود 25000 هكتار بوده كه رقم قالب محلي مي‌باشد و بهاره كشت مي‌گردد ( اواخر اسفند و اوايل فروردين ماه ) كه بعلت داشتن دوره رشد كوتاه داراي عملكرد بسيار پاييني است.

توصيه‌هاي مديريت زراعت جهت بهبود زراعت جو ديم :

اصول زراعت ديم رعايت شود.

1. در فصل آيش عمليات زراعي مناسب و صحيح جهت ذخيره و حفظ رطوبت اجرا گردد.

2. در فصل آيش از ماشين آلات مناسب استفاده گردد.

3. شخم درست برخلاف شيب زده شود.

4. در طول فصل آيش علف‌هاي هرز كنترل گردد.

5. بذر بطور صحيح در زمين كاشته شود و موقع كاشت رعايت گردد.

6. از كودهاي شيميايي مناسب استفاده گردد.

7. از بذور اصلاح شده ، بوجاري شده و ضدعفوني شده استفاده شود.

8. جو ديم را نبايد در زمينهاي پر شيب  كشت كرد. زيرا حداكثر شيب براي جو ديم 12 درصد است و شيب بيشتر باعث فرسايش خاك و تخريب مزرعه مي‌شود.

9. بهترين خاك براي زراعت ديم شني رسي يا ليموني است. زيرا خاصيت نگهداري و ذخيره رطوبت و مواد غذايي در اين خاكها زياد است.

10. مسئله ديگر در انتخاب زمين‌هاي ديم رنگ خاك است. زيرا رنگ خاك نشان دهنده جنس خاك و مواد دروني آن است. بعنوان مثال رنگ سياه ، خاكستري يا قهوه‌اي نشان دهنده حاصلخيزي خوب تا متوسط و رنگ سفيد روشن نشان دهنده آهكي بودن يا گچدار و نمكدار بودن زمين است كه اين نوع خاكها فقيرند و جهت كاشت ديم مناسب نيستند. و بالاخره رنگ سرخ و زرد كه عموما ارزش زراعتي نداشته و از نظر مواد غذايي فقيرند.

11. در زراعت ديم نبايد از گاوآهن برگردان دار استفاده كرد زيرا اين نوع گاوآهن ها در زمين‌هاي مرطوب و آبي مورد استفاده قرار مي‌گيرند و استفاده از آن ها در زراعت ديم بعلت برگرداندن كامل خاك و ادغام خاك زراعتي كه در قسمت بالا قرار دارد با خاك زير ، باعث از بين رفتن رطوبت خاك و همچنين باعث فرسايش خاك مي‌گرددند. و در نتيجه از ميزان توليد كاسته شده و باعث تخريب خاك زراعتي مي شوند.

مراحل مختلف زراعت جو ديم به روش صحيح :

ديمكاري به روش صحيح را مي‌توان به پنج مرحله تقسيم كرد كه اين مراحل عبارتند از :

1. آماده كردن زمين

2. كاشت

3. داشت

4. برداشت

قبل از آنكه به توضيح و تشريح هر يك از مراحل فوق پرداخته شود ، مطالبي چند پيرامون آيش گذاري مطرح مي‌گردد.

1. آيش گذاري : در ديمزارهاي استان به علت كمي رطوبت و بارندگي، زمين را يكسال در ميان ميكارند و در سال نكاشت (آيش) ، عمليات زراعي جهت حفظ رطوبت آن انجام مي‌دهند و به عبارت ديگر بعلت ميزان بارندگي محدود در سال كشت ، رطوبت سال نكاشت را همراه با رطوبت سال كشت در اختيار گياه قرار مي‌دهند.

آيش گذاري با انجام عمليات زراعي صحيح فوايد زير را دارد :

- از بين رفتن علفهاي هرز

- افزايش مواد آلي خاك ( در نتيجه فعاليت موجودات زنده خاك )

- ذخيره آب و جلوگيري از فرسايش خاك

آيش گذاري در مناطق باد خيز و گرم و خشك :

كشاورزان در اين مناطق بعد از برداشت صحيح يعني برداشت جو از ارتفاع حداقل 25-20 سانتيمتري سطح خاك عمليات زير را جهت حفظ رطوبت و نگهداري خاك بايد انجام بدهند.

در اين مناطق بعلت بالا بودن درجه حرارت در فصل گرما و بادهاي منطقه كلش هاي سطح مزرعه را بايد به حال خود باقي گذاشت.

نتيجه اين عمل شامل موارد زير است :

- كلش هاي باقيمانده در سطح خاك مزرعه از تابش مستقيم آفتاب به سطح خاك جلوگيري ميكند. اين كار در عمق ده سانتيمتري خاك 2 تا 4 درجه از حرارت خاك ميكاهد و در نتيجه از تبخير رطوبت خاك جلوگيري ميكند.

- با بجا گذاشتن كلش در مناطق بادخيز از حركت خاك ديمزار جلوگيري ميشود.

- در زمينهاي شور اگر سطح خاك پوشش نداشته باشد سال به سال به شوري خاك اضافه خواهد شد. زيرا وقتي آفتاب مستقيما به خاك بتابد ، خاك گرم شده و باعث حركت آبهاي زير زميني به طرف بالا ميشود و اين آب به همراه خود نمكها را به سطح خاك مياورد و پس از تبخير آنها را در سطح خاك باقي مي گذارد. در نتيجه بعد از چند سال درجه شوري خاك بالا رفته و خاك غير قابل استفاده ميشود.

- در هنگام بارندگي، در زمينهاي ديم، قطره هاي باران به روي كاه و كلش افتاده و از فشار مستقيم آن به خاك جلوگيري مي كند و سپس به آرامي جذب ميشود. همچنين وجود كاه و كلش در سطح زمين از سله بستن خاك جلوگيري ميكند. كه سله بستن  باعث جاري شدن آب در سطح خاك و عدم نفوذ در خاك ميشود.

زمان شخم در اين مناطق با گاوآهن قلمي از اول پاييز تا اواخر آبان ميباشد و در بعضي مواقع تا اواخر آذر نيز ادامه دارد.

1. آماده كردن زمين :

اهداف :

- كشاورزان به تاثيرات گاوآهنهاي قلمي و پنجه غازي در ديمزارها و دلايل استفاده از آنها آشنايي پيدا مي‌كنند.

- روش انجام شخم با گاوآهنهاي قلمي و پنجه غازي را آموخته و عمل مينمايند.

الف ) روش شخم با گاوآهن قلمي در فصل آيش :

زمان شخم زدن با گاوآهن قلمي در فصل آيش در مناطق خشك و بادخيز ، پاييز مي‌باشد.

طريقه كار :

كشاورزان زمين مورد نظر را بايد در ماه هاي مهر و آبان با گاوآهن قلمي شخم بزنند تا مقداري از كلش هاي باقيمانده با خاك مخلوط گردد. گاوآهن قلمي، هم خاك را شيار ميدهد و هم مقداري از كلش و بقاياي گياهي را با خاك مخلوط ميكند كه بدين صورت مجموعه مناسبي از مخلوط خاك و كلش ايجاد مينمايد كه با اين عمل علاوه بر اينكه از شسته شدن خاك جلوگيري مينمايد نفوذ آب در خاك را آسان و زياد مي‌گرداند.

بايد توجه داشت كه در همه حالت شخم بايد در خلاف جهت شيب مزرعه باشد تا در موقع بارندگي، آب در مزرعه جاري نشده و سطح مزرعه شسته نشود.

عمق شيب با اين گاوآهن 20 الي 25 سانتيمتر ميباشد كه بوسيله چرخ تنظيم شاسي گاوآهن تنظيم ميشود.

ب ) شخم با گاوآهن پنجه غازي در فصل آيش :

پس از سپري شدن دوره زمستان، در ديمزارها ، براي مبارزه با علفهاي هرز نوبت به استفاده از گاوآهن پنجه غازي ميرسد. ابتدا تيغه هاي گاوآهن پنجه غازي را به جاي تيغه هاي گاوآهن هاي قلمي مي بنديم و تا عمق 8 الي 10 سانتي متري را بدون برگرداندن خاك ، شخم ميزنيم تا ريشه تمام علفهاي هرز را قطع كند.

زمان شخم با اين گاوآهن در فصل بهار ميباشد كه در سه نوبت انجام ميشود:.شخم اول : زمان انجام آن بستگي به شرايط منطقه ، گرما و رطوبت و انواع علفهاي هرز دارد و بطور كلي زماني است كه علفهاي هرز بيش از دو سوم منطقه را پوشانده و هنوز سه برگه نشده باشند. با اين شخم علفهاي هرز كه مقدار زيادي از رطوبت زمين را مصرف ميكنند از بين رفته و همچنين سطح خاك نرم شده و از سله بستن خاك و هدر رفتن رطوبت آن جلوگيري ميشود.

عمق اين شخم 6 الي 8 سانتيمتر ميباشد كه با چرخ تنظيم كه به شاسي گاوآهن متصل است تنظيم ميشود.

شخم دوم : دومين شخم بهاره معمولا پس از 15 تا 20 روز بعد از اولين شخم بهاره جهت از بين بردن باقيمانده علفهاي هرز انجام ميگردد كه معمولا اين شخم در كليه مناطق لازم است.

عمق اين شخم 8 تا 10 سانتيمتر است.

شخم سوم : بندرت انجام ميگيرد و معمولا در مناطقي كه اواخر فصل ، بارندگي خوبي داشته باشد صورت ميگيرد كه حدوداً  10 الي 15 روز بعد از شخم دوم است.

عمق اين شخم 8 تا 10 سانتيمتر مي‌باشد.

2. كاشت :

اهداف :

- كشاورزان با كليه مراحل كاشت و ترتيب آنها آشنا ميشوند.

- با خصوصيات بذر مناسب براي كاشت در ديمزارها آشنا ميشوند.

الف ) آماده كردن بذر :

بذري كه جهت كاشت جو در ديمزارها انتخاب ميشود بايد مشخصات زير را داشته باشد :

1. قدرت جوانه‌زني

2. پنجه زني

3. زودرسي

4. مقاومت به گرما و سرما

5. مقاومت در برابر ريزش

جو در مقايسه با گندم نسبت به سرما حساس‌تر است بنابراين ارقام جو بايد از مقاومت زيادتري برخوردار باشند تا در منطقه كشت گردند.

در حال حاضر به لحاظ كم بودن ارقام جو مقاوم به سرما و رقم پاييزه اكثريت قريب به اتفاق مزارع جو ديم در استان زنجان بصورت بهاره كشت ميشود كه بعلت عملكرد پايين و پاكوتاه بودن قابل برداشت با كمباين نيست. بنابراين ارقام توصيه شده بايد از عملكرد بالا،‌ مقاومت به سرما و ارتفاع مناسب براي برداشت مكانيزه برخوردار باشند.

رقم مورد كشت و توصيه شده براي مناطق سرد استان :

جو سهند : اين رقم از انواع جوهاي دو رديفه با تيپ رشد پاييزه بهاره و داراي ريشكهاي تقريبا بلند ميباشد. عملكرد آن در سالهاي خشك بيش از يك تن بوده و در سالهاي با بارندگي مناسب و بيش از 400 ميليمتر ، بيش از دو تن عملكرد دانه دارد. ارتفاع بوته ها حدود هشتاد سانتيمتر و قابل برداشت با كمباين ميباشد. ميزان پروتئين دانه بالا و 13 درصد ميباشد. اين جو داراي دانه هاي درشت بوده و وزن هزار دانه آن در شرايط خوب 50 - 45 گرم است. اين رقم مقاومت بسيار خوبي در مقابل سرما ، خشكي ، ورس و ريزش دارد.

تاريخ كاشت :

در منطقه زنجان كه در اكثر سالها بارندگي پاييزه ناكافي است تاريخ كاشت جو تاثير كمتري در عملكرد دارد و در هر صورت بهتر است كاشت جو سهند كه در سالهاي اخير معرفي و ترويج شده است در اوايل مهرماه و تا آخر مهر خاتمه يابد تا در صورت بارندگي هاي احتمالي اول فصل از آن استفاده نمايد.

عمق كاشت :

در زراعت ديم به جهت اينكه محدوديت اصلي رشد  گياه، رطوبت ميباشد، بنابراين كاشت عميق در حدود 8 سانتيمتر مناسب تر است زيرا سطح خاك يا بعلت تابش مستقيم آفتاب و وزش باد و درنتيجه تبخير سريعا رطوبت خود را از دست داده و خشك ميشود و گياه نميتواند به زندگي خود ادامه دهد. ولي اعماق پايين تر خاك ديرتر خشك شده و رطوبت در آن وجود خواهد داشت.

يكي ديگر از محدوديتهاي رشد در منطقه ، سرما ميباشد. در اواخر پاييز كه پوشش برف نيز وجود ندارد دماي خاك به شدت پايين آمده و درصورت كشت سطحي ، طوقه و ريشه گياه در معرض خطر يخ زدگي و سرما قرار ميگيرند. بدين لحاظ عمق مناسب كاشت باعث خواهد شد خسارتي به گياهچه جوان و حساس جو وارد نيايد.

ميزان بذر مصرفي :

ميزان بذر توصيه شده براي رقم جو سهند 350 دانه در متر مربع و حدود 140 كيلوگرم در هكتار و فاصله خطوط كاشت با دستگاه عميق كار 15 تا 20 سانتيمتر ميباشد.

تناوب كاشت :

در منطقه زنجان معمولترين تناوب بصورت آيش-گندم و جو ميباشد و در بعضي مناطق بندرت عدس و نخود در تناوب گنجانده ميشود. براي جلوگيري از فرسايش خاك در سالهاي آيش كه همراه عمليات خاك ورزي از قبيل شخم ميباشد ، رعايت تناوب عدس - جو ، نخود – جو و يونجه يكساله-جو الزامي است.همجنين كشت اسپرس(خشه يونجه)درديمزار هاي كم بازده خاك را تقويت كرده وبراي كشت مجدّد گندم وجوآماده مي كند.ميزان بذر اسپرس مورد نياز 40كيلو در هكتار مي باشد.اسپرس سه سال در زمين خواهد بود وبايددرسال اول كاشت ،مزرعه قرق شود تا مورد چراي دام قرارنگيرد.

مزاياي تناوب :

الف ) تثبيت ازت هوا توسط گياهان ديم خانواده لگومينوز.

ب ) افزايش مواد آلي خاك و برگرداندن بقاياي گياهي به خاك.

ج ) تقويت خاك بعلت تثبيت ازت هوا.

د ) اصلاح خصوصيات فيزيكي خاك.

ه ) وجود پوشش گياهي از تابش مستقيم آفتاب به خاك كه باعث از بين رفتن مقداري از رطوبت و موجودات زنده خاك ميشود جلوگيري مينمايد.

و ) آفات و بيماري هاي خاك زي كاهش ميابد و علفهاي هرز در مزرعه كمتر ميشود.

نياز غذايي :

درصورت داشتن نزولات جوي مناسب بهاره مصرف 100 كيلوگرم كود ازته ( 50 كيلوگرم در موقع كاشت و 50 كيلوگرم در بهار بصورت سرك ) توصيه ميشود ولي در صورتي كه نزولات بهاره كافي نباشد مصرف 50 كيلوگرم كود ازته در پاييز و موقع كاشت بهمراه كود فسفاته كفايت ميكند ( براي پايداري بيشتر كود ازته در خاك ، سولفات آمونيوم و نيترات آمونيوم بر اوره برتري دارد )

    در خصوص مصزف كودهاي فسفاته توجه به سابقه مصرف كودهاي فسفره و نتايج تجزيه خاك از اهميت خاصي برخوردار است. وقتي كه فسفر قابل جذب خاك از 8-7 ميلي گرم در يك كيلوگرم خاك كمتر باشد مقدار 100 كيلوگرم سوپرفسفات تريپل در موقع كاشت همراه كود ازته در خاك مصرف و توسط ادوات خاك ورزي با خاك مخلوط ميگردد.

    بدليل بالا بودن پتاسيم قابل جذب خاكهاي استان مصرف پتاسيم توصيه نميشود ولي در صورتي كه غلات طي ساليان متمادي در زمين كشت و برداشت شده و خاك نيز سبك باشد ، پس از تجزيه خاك و با توجه به مشخصات خاك ميزان پتاسيم موردنياز تعيين و توصيه ميگردد.

ميزان بارندگي مورد نياز :

چون دوره زندگي جو كوتاهتر از گندم است به همان نسبت نياز جو به آب كمتر از گندم است. ميزان بارندگي مورد نياز جو ديم 250 ميليمتر است. حساسترين مرحله به تنش رطوبتي مرحله بين گرده افشاني و رسيدن دانه ها ميباشد كه باعث كاهش قابل ملاحضه وزن هزار دانه ميشود.

پاشيدن كود سرك :

براي پاشيدن كود سرك بارندگي لازم است. هنگامي كه انتظار ميرود هوا ببارد و هوا پوشيده از ابر است بهترين هنگام پاشيدن كود سرك ميباشد. چنانكه كود ازته بدون وجود بارندگي به مزرعه پاشيده شود در مجاورت هوا ونور خورشيد تجزيه شده و متصاعد ميشود و مورد استفاده گياه قرار نخواهد گرفت.

    زمان مصرف كودهاي ازته در صورت كافي بودن ميزان بارندگي در اوايل رشد و نمو جو بوده كه بصورت كود سرك مورد استفاده قرار ميگيرد.

مقدار مصرف :

مصرف اين كودها باعث افزايش شاخ و برگ ميشود و بهمين علت بايد در مقدار آن دقت كافي بعمل آيد زيرا زيادي شاخ و برگ باعث رشد بيش از حد ساقه و در نتيجه باعث خوابيدگي ساقه و خوشه ( خطر ورس ) خواهد شد و همچنين مصرف زياد آن باعث چروكيدگي دانه و كم شدن توليد خواهد شد. زمان مصرف آن در موقع پنجه زدن و قبل از به ساقه رفتن ميباشد.

مبارزه با علفهاي هرز :

علفهاي هرز از آنجايي كه داراي رشد سريع بوده و مقاومت بيشتري در مقابل عوامل نامساعد محيطي نسبت به محصولات زراعي دارند ، لذا از فضا و مواد غذايي و رطوبت خاك استفاده بيشتري نموده و خصوصا در مزارع ديم كه حفظ رطوبت و ذخيره آن در خاك بسيار مهم ميباشد ، لزوم مبارزه با علفهاي هرز بيشتر محسوس است. براي مبارزه با علفهاي هرز مزارع جو ديم با كارشناسان اداره حفظ نباتات مشورت نماييد.

زمان برداشت :

زمان برداشت موقعي است كه كلش زرد و خشك و دانه جو سخت شده باشد.

+ نوشته شده در  ساعت   توسط وحید صیادی  |